TOP
  • Home
  • Ageggwanga
  • Ndeeta ebipya ebinaayuuguumya Obuganda - Katikkiro Mayiga

Ndeeta ebipya ebinaayuuguumya Obuganda - Katikkiro Mayiga

Added 12th May 2017

KATIKKIRO, Charles Peter Mayiga yasisinkanye aba Bukedde SEMEI WESSAALI ne PAUL KADDU ne bamubuuza ku nsonga ez’enjawulo.

 Katikkiro ng’attaanya ensonga.

Katikkiro ng’attaanya ensonga.

Ebbanga ly’omaze nga Katikkiro nga tetuwulira bw’owagira Baganda kusitukiramu kukwata bukulembeze bwa Uganda?

Abaganda balina okukimanya nti okukwata obukulembeze bw’eggwanga si hhombo, nti banaayogera kyogere ne kibaawo. Kyetaagisa enteekateeka eyannamaddala eteriimu kupapa wadde okwanguyiriza. Balina okweggyamu enkola y’okweraba ng’Abakatoliki, Abakulisitaayo, Abalokole, Abasiraamu, aba DP, FDC, NRM n’ebintu ebirala. Ebyo bye balimu eby’okuvumagana tewali gye bigenda kubatwala okuggyako okwezza emabega n’okukotoggera emikisa gyabwe. Noolwekyo Abaganda mbawa amagezi mwetegekere okukwata obuyinza naye nga muteekeddwa okumanya nti obuyinza okubufuna mulina okubwetegekera.

Ensonga y’okukulaakulanya Olubiri lw’e Mmengo etuuse wa?

Twassaawo akakiiko okulaba ng’Olubiri luno lukulaakulanyizibwa mu ngeri esinga obulungi okugobamu emisota n’emmese. Akakiiko tekannafulumya lipoota naye waliwo ebirowoozo ebigamba nti Olubiri lusaana okuzzibwa ku mutindo, kyokka ng’eby’obuwangwa n’ebyedda tebitaataaganyiziddwa. Ekyo nange nkiwagira nnyo. Ekirowoozo kigamba nti ssinga tusalako ekitundu kya yiika nga 70 okwetooloola Twekobe ne tuzimbamu Twekobe empya erimu ebisenge Kabaka mw’asobola okukolera emirimu gye, omutuula enkiiko, ebitongole by’obwakabaka byonna ebibeera mu Lubiri ne bissibwa omwo. Ekyo bwe kikolebwa amasomero agalimu gaba gataataganyiziddwa olwo nago ne tugafunira ettundutundu lya yiika nga 50 ne gazimbibwamu nga gaamulembe. Ne tufuna ekifo awakolerwa emikolo nakyo ne kitegekebwa bulungi nga kitambula n’omulembe. Ekintu ekipya ekyayogerwako kya kuzimbamu ddwaaliro. Kyokka nakyo si kipya kuba kuva edda nga mu Lubiri mulimu abasawo.

Obwakatikkiro buliko ebisanja? Kuba kirabika ekisanja ekisooka wakimaze, Omutanda yakwongedde eky’okubiri?

Aboogera ebyo simanyi gye bakiggya. Buno obuweereza Kabaka y’asalawo bbanga ki omuntu gw’aba alonze ly’anaaweereza era ekyo kye kiba ekisanja. Oba mwaka gumu, ebiri, ena oba kkumi kisinziira ku ky’asazeewo. Nze nkola okutuusa Omutanda lw’anaasiima n’ahhamba nti kati oweerezza ekimala.

Waliwo abagamba nti oyitirizza okutwala Ssaabasajja ewa Pulezidenti Museveni (Munnabyabufuzi) ng’ate Ssemateeka akugira akulembeze b’ensikirano okwetaba mu byobufuzi?

Era aboogera ekyo teboogera mazima kuba mu myaka ena gye nnaakamala, Kabaka yaakasisinkana Pulezidenti omulundi gumu! Gwe guno ogwabaddewo mu mwezi gw’okuna. Nze olw’obuvunaanyizibwa bwange nga Katikkiro Pulezidenti mmusisinkanye emirundi mingi oluusi nga y’ampise ate olulala nga nze mutegeezezza nti nnina bye njagala okumutegeeza. Kino kinkakatako olw’ensonga ez’enjawulo ezikwata ku nkulaakulana n’entambuza y’emirimu mu Buganda ne Uganda. Kyokka si kirabamu buzibu bwonna Kabaka okwogera ne Pulezidenti kuba bano be bakulembeze ababiri abasinga enkizo mu nsi yaffe. Kati mu ngeri yonna balina okwogera ku nsonga ezitali zimu.

Wakati mu kukola ebintu ebingi ebirungi mu myaka gino ena ate Amasiro nga gakulemye nnyo?

Ayogera ekyo aba alina bingi by’abuusizza amaaso. Amasiro tegannaba kunnema era emirimu gitambula bulungi wadde nga tukyetaagayo ku ssente okumaliriza omulimu obulungi. Naye abantu kye balina okusooka okumanya nti Amasiro si nnyumba ya bulijjo. Galiko emisoso miyitirivu gy’otamala gakubirira otyo. Twala eky’okulabirako ky’okussaako ebizizi: bino bikolebwa ab’ekika ky’engo abamanyiddwa ng’Abagiriinya. So si ba Ngo bonna naye olina okuzuula abakola omulimu ogwo mu buwangwa. Okusereka nakwo bwekutyo, emiti egissibwako, essubi ne kalonda omulala ebintu by’otamala gapapira. Bw’opapa bajja kutulumba nti ago si Masiro wabula nnyumba ndala. Kati ebyo bye twegendereza kwe kugenda empola. Ekirala twasalawo okuyimiriza okulambulayo kuba waliwo abaali bakyuusizza omukolo nga bagufudde kwogererako bitasaana n’e bibaluma. Essaawa yonna tugenda kulaga emirimu we gituuse.

Ettoffaali bwe wali oliyimiriza wagamba nti liddamu mwezi gwakubiri; kati tuli mu gwakutaano?

Ettoffaali ligenda kuddamu ekiseera kyonna era abantu banninde.

Kituufu obukulembeze bwo bunafuyizza nnyo Abataka era bangi bakuwanda lulusu?

Ekyo si kituufu. Tandikira ku byafaayo ennono ng’Obwakabaka butondebwawo n’okukola Ssemateeka waabwo. Abakulira ebika mu kiseera ekyo abaali beetwala nga bakabaka baasalawo okwegatta obukulembeze ne babukwasa Kintu abakulembere. Kabaka ng’ali n’abolulyo lwe baasalawo okulonda Katikkiro amulaamulirekoabazzukulu oba Obuganda. Katikkiro ng’ali ne ttiimu ye ekiseera ekyo kiyite ekibanyi mu kiseera kino ye kabineeti era ekyo kikyagenda mu maaso. Nkakasa nti enteekateeka eyo buli bukulembeze n’abakulembeze mu Buganda waliwo we bwamuteeka. Ekirala, ku mulembe guno, Abataka balina ofiisi nnamba ekola ku nsonga zaabwe, twalagira okukuba n’okutegeka ettaka eriri ku butaka bw’ebika, buli Katikkiro gy’abadde atambulira abadde agenda n’omutaka era n’okumulaga mu bantu nti ebika gyebiri nnyo kuba gwe musingi gw’Obwakabaka.

Waliwo abalowooza nti okwataganyizza pulojekiti nnyingi omulundi gumu oluusi ekivaako okukola ensobi?

Abantu babadde bamaze ebbanga ddene nga balaba ebintu ebitatambula. Kati nze enkola yange ya kugenda mu maaso. Kisobokera ddala okwekoona ng’oliko by’okola naye kisingako okutuula obutuuzi kuba otya okukola ensobi.

Eby’okukulaakulanya ennyanja ya Kabaka mu Ndeeba byakoma wa?

Twafuna okuwabulwa okuva mu bakugu nti ssinga tutandika okuzimba ebizimbe ku nnyanja eno esobola okukalira kuba amazzi gaayo gava mu nsulo. Twasalawo omulimu okugukwasa abakugu aba kkampuni AIR WATER AND EARTH abaakuguka mu by’ennyanja n’obutonde bw’ensi ssaako emigga okwekenneenya ensulo z’ennyanja eno, engeri y’okutangiramu mukoka okugendamu n’engeri gy’eyinza okukulaakulanyizibwa nga tetutaataganyizza nsulo.

Ate mubadde munaakulaakulanya ki nga poloti ezeetoolodde ennyanja eno abakungu b’e Mmengo baazeeguza dda?

Aboogera ekyo babuzaabuza kuba tewali kyapa kyali kigabiddwa kuva mu Buganda Land Board ku ttaka eryo. Kyokka nga Buganda Land Board tennatandika kukola, waliwo abantu abaali baaweebwa ebyapa ab’ekitongole kya KCC naye nabyo byakoma. Abo bonna abaliwo mu bukyamu tugenda kubagobawo nga tutandise okugirongoosa. Waliwo abagamba nti mulinnya mu kimu ne Museveni ky’ova olemeddwa okumuggyako ebintu bya Buganda by’ebanja. Pulezidenti natandika na kumuggyako ebyapa ebisoba mu 200, okwo ssaako embuga z’amagombolola n’amasaza, ensimbi empitirivu ezisasuddwa Obuganda n’ebintu ebirala ebikomezeddwaawo toyinza kugamba nti sibanjizza bulungi. Omulimu gwange si kuyomba oba kuvuma Pulezidenti olwo abantu bamanye nti mmanja.

Mu bbanga lye waakamala ku Bwakatikkiro, kizibu ki ky’owulira ekisinze okukusoomooza?

Nze ndwawo okugulumiza ebizibu, obudde obusinga mbumala mu kutema mpenda za kuvvuunukamu kusoomoozebwa okuba kunjolekedde. Naye ebimu ku bisoomooza bye nsisinkanye kwe kukwasa abantu ekkubo ettuufu. Guno mulimu muzito ddala kuba weesanga nga buli muntu aliko ky’ayagala okole oba otandikireko. Ekyokubiri kye ky’okukkirizisa abantu okutandika okugoberera enkola ennambulukufu (systems) naddala bwe baba bamanyidde enkola endala ezibanguyira. Okugeza abantu balina okumanya amakubo ensimbi mwe ziyingirira e Mmengo ne bwe zifuluma n’emirimu emirala. Bino oluusi bikalubamu.

Ensonga ya KYAPA MU NGALO eyogeddwako nnyo, kiki ekiddako?

Abantu beewandiisa okufuna ebyapa bya liizi era bangi bajjumbidde. Emigaso gy’ekyapa gimanyiddwa era tuzze tugyogera era bwe bulokofu bwa buli muntu. Emyaka 49 egibaweereddwa bwe ginaggwaako nga oyongezayo liizi yo oba okudda mu mbeera gy’obaddemu ey’ekibanja. Naye buli muntu ayagala okukulaakulana alina kufuna ekyapa kino. Kyokka ekisinga obukulu, buli Muganda w’ali akole nnyo. Bwe tunaakola ne tugaggawala tujja kuba tusobola okwegulira ettaka wonna we liri n’okulabirira abantu baffe n’okukuuma obuvo n’obuddo nga tebitaataganyiziddwa.

Waliwo abalowooza nti ensonga y’ekyapa mu ngalo yavudde wa Pulezidenti kuba mwamaze kuvaayo n’ogirangirira?

Okwo okuteebeereza kufu nnyo. Pulezidenti tannabyogerako, naffe tetwabyogeddeko wabula kyali mu ntegeka zaffe nga Buganda n’obukulembeze bw’e Mmengo.

Okuva emabega ng’e Mmengo abantu abakolayo bakikola mu ngeri ya bwannakyewa, kino okikyusizza kutuuka wa?

Tubadde tukifubyeko nnyo era abakozi kati 95 ku 100 basasulwa omusaala era bakugu mu bifo mwe bakolera. Kati tusigazza bakulembeze ba waggulu naddala baminisita naye nabo kati tufuba okubawaayo ku mafuta ne Airtime abayambeko okuddukanya emirimu gya Kabaka.

Nti oli mukambwe ate naamwatulira eyasukka?

Eky’obukambwe sikimanyi naye ekya nnamwatulira ekyo nkyemanyiiko. Nze simanyi kugeya bantu, era bw’oba okoze ensobi nkubuulirirawo mu lwatu. Eky’obukambwe, oluusi abantu bw’omubuulira nti tulina kukola kintu gundi n’awaba n’omuzza mu kkubo ettuufu ndowooza kye bayita obukambwe.

Omanyiddwa okulangirira ebintu eby’amaanyi mu bbanga lye waakamala mu bukulenbeze gamba ng’ettoffaali, Masengere, Bbugwe n’ebirala, tulindeyo ekirala ekyamaanyi ng’otandika omwaka ogw’okutaano?

Obuganda bulindirire ekiseera kyonna ndeeta ebirala ebinaayuuguumya Obuganda ddala.

More From The Author

Emboozi z’omuwandiisi endala

Emboozi endala

UNEB ewadde abayizi wiiki 5...

MINISITULE y’ebyenjigiriza ewadde abazadde n’abayizi omwezi gumu okusasula ssente z’ebigezo n’okwewandiisa okukola...

Trump ne Biden

Omugagga asasulidde abasibe...

OMUSAJJA bifeekeera, omu ku basinga obugagga mu Amerika akutte doola obukadde 16 n’asasulira abasibe 32,000 engassi...

Abawagizi ba Rukutana nga bajaganya

Engeri ebya Rukutana gye bi...

EBY’OBULULU bw’e Rushenyi bikyuse minisita Mwesigwa Rukutana bw’alangiddwa ng’eyawangudde akalulu k’essaza lino...

Omuyimbi Pia Pounds yeekokk...

Sheilah Gashumba kirabika kati ye yeekwatiramu mu kukuba ebifaananyi

Malokwezza ne mukazi nga bajaganya

Tofiri Malokweza (92): Ayog...

Bw’OLABA omuntu ow’emyaka 92 tolemwa kutendereza Katonda ate ng’eno bwe weebuuza ekyama kye ekimusobozesezza okuwangaala....