EKIMU ku bizibu obisimbye amakanda mu bantu ensangi zino kwe kuggwaamu omusaayi nga buli omu yeebuuza gye gulaga. Owulirayo abagamba nti, omwana wange bamussaako omusaayi naye guyitamu buyisi, oba nfuba okumuliisa emmere ereeta omusaayi naye talina gumumala.
Dr. Henry Ddungu, omusawo eyeebuuzibwako ku ndwadde za kookolo n’omusaayi ku Uganda Cancer Institute e Mulago agamba nti, omusaayi mu bantu abakulu gukolebwa mu busomyo olwo ne guyita mu misuwa okwetooloola omubiri. Wabula waliwo obungi bw’omusaayi omuntu bw’ateekeddwa okubeera nabwo.
ENZIJANJABA Y’AWEDDEMU OMUSAAYI
Obujjanjabi bwesigama ku nsonga evuddeko omusaayi okukendeera. Okugeza bw’aba siikoseero waliwo eddagala eryatongozebwa okumujjanjaba.
Omusujja gw’ensiri nagwo gulina eddagala lyagwo, bwe buba buzibu bwa butaba na musaayi oweebwa iron ne vitamiini B12, ate bw’aba kookolo basooka ne bamujjanjaba n’akendeera ne basimbuliza oba okukyusa obusomyo.
Ate bwe kiba kya mangu omuntu aba alina okuteekebwako omusaayi.
EMMERE EREETA OMUSAAYI
Omuntu alina okulya ebika by’emmere byonna ebyetaagibwa omubiri, okuli; ezimba omubiri, ewa amaanyi, erwanyisa endwadde, amasavu, n’endala.
Emmere okuli; enva endiirwa nga ebbugga, doodo, nnakati n’enva z’ebikoola endala.
Ebiva ku bisolo nga amata, amagi, ennyama, ekibumba, ensigo, nebirala. Ebyennyanja nabyo bikulu.
Dr. Ddungu agamba nti, obulwadde bw’okuggwaamu omusaayi bulina okwanguyirwa okugenda mu ddwaaliro okulaba abasawo abakugu omuntu n’ayambibwa.