TOP
  • Home
  • Amawulire
  • Giigino emisolo gy'amayumba egitiisizza balandiroodi

Giigino emisolo gy'amayumba egitiisizza balandiroodi

By Musasi wa Bukedde

Added 26th May 2018

Giigino emisolo gy'amayumba egitiisizza balandiroodi

Kub2 703x422

BANNANYINI mayumba bali mu kusattira olw’emisolo emingi gye babasaba okusasulira amayumba ge babadde balowooza okuggyamu fiizi z’abaana ne ssente z’okubayamba mu bukadde. Ebibonerezo ebiteekeddwa ku misolo omuli n’okubawambako amayumba bw’oba olemereddwa okusasula kye kisinze okubatiisa. Egimu ku misolo egisattiza abantu kuliko: ‘‘Property Tax, Property Rate ne Ground Rate’’ era nga kyangu omuntu omu okwesanga ng’alina okusasula emisolo gy’onsatule.

Ab’e Kira Munisipaali baatandise dda okuggala amayumba g’abantu agatannaba kusasula musolo gw’amayumba nga bannannyini mayumba bakaaba nti amayumba baagazimba mu ssente za looni ate ng’olumu n’abapangisa tebabasasula.

Aba akeedi bagamba nti emyaliiro egya waggulu wadde bagibala, kyokka egimu gibeerawo olubeerera nga tebafunyeeko mupangisa yenna agipangisa.

Omusolo gw’amayumba gwatandise dda okutabula abakulembeze era Joseph Luzige ssentebe wa disitulikiti y’e Mityana gye buvuddeko yatabuse n’omubaka omukazi owa disitulikiti, Judith Nabakooba.

Obuzibu bwavudde ku Luzige n’olukiiko lwa disitulikiti okusalawo okutandika okusolooza omusolo gwa Property Rate mu disitulikiti ekintu Nabakooba ky’awakanya nti bakireese kutulugunya bantu be.

Gerald Lumbuye, Meeya wa munisipaali ya Makindye Ssaabagabo mu Wakiso agamba nti bo omusolo ku mayumba g’abapangisa batwala ebitundu 8 ku 100 ku ssente ezikuhh− anyizibwa wonna buli mwaka.

PROPERTY TAX Kiddiridde ekitongole ky’ebyemisolo ekya URA okutandika okuwandiika bannannyini mayumba n’ekigendererwa ky’okubaggyako omusolo gw’ennyumba z’abapangiza ogwa Property Tax.

Ian Rumanyika, omumyuka w’omwogezi wa URA yagambye nti omusolo gwa Property Tax guli mu tteeka erifuga ennyingiza y’abantu. Etteeka liragira buli muntu okusasula omusolo gw’amayumba ku ssente ezisukka 2,820,000/- n’okudda waggulu buli mwaka okuva mu ssente z’asolooza ku bapangisa okusasula omusolo guno.

Bagatta ssente zonna z’oyingiza omwaka ne batoolako ebitundu 20 ku buli 100 ze batwala nti ozeeyambisa okuddaabiriza ennyumba. Olwo eziba zisigaddewo ze bakubisaamu ne bakutoolako ebitundu 20 ng’omusolo.

Okugeza ennyumba bwe ziba zivaamu 10,000,000/- omwaka olina okutoolako ebitundu 20 ku buli 100 ez’enkana 2,820,000/- olwo n’osigaza 7,180,000/-. Ku 7,180,000/- kwe babala ebitundu 20 ku 100 ze weeyambisa okudaabiriza ennyumba era nga zenkana 1,430,6000/-.

Bakitwala nti abapangisa we baviira mu nnyumba baleka bagyonoonye awamu n’okusasula ebintu ng’amazzi ge bayinza okuleka nga tebasasasudde. Ssente eziba zisigaddewo 5,744,000 ze zirina okuweebwako omusolo gwa bitundu 20 ku 100 buli mwaka nga z’enkana 1,148,800/-.

Rumanyika yagambye nti omusolo ku mayumba wadde guwulikika ng’omupya mu matu g’abantu, gubaddewo ekiseera kiwanvu era abamu baludde nga bagusasula. Yagambye nti kati baatandise enkola y’okweyambisa obukiiko bw’ebyalo, ekitongole kya KCCA oba ku Munisipaali n’abakessi baabwe okubayambako okumanya abantu abalina abapangisa mu buli kitundu ne ssente ze basasula.

PROPERTY RATE Guno omusolo gusoloozebwa Gavumenti z’ebitundu era guli mu tteeka lya Local Government (Rating) Act, 2005. Omusolo guno gugerekebwa okusinziira ku ssente nnannyini nnyumba z’afuna mu nnyumba z’abapangisa ne za bizinensi omwaka. Ennyumba z’abapangisa zigerekebwa mu ngeri ya njawulo okuva ku za bizinensi, kyokka ezisulwamu tezijjibwako musolo.

Ssente zigerekebwa okusinziira ku kika ky’ennyumba, ng’ezisulwamu n’ez’abapangisa zisasula ssente za njawulo buli mwaka.

ENNYUMBA Z’ABAPANGISA EZISULWAMU Bagatta omuwendo gw’amayumba oba emizigo gy’abapangisa gyonna awamu ne bafunamu omugatte gwa ssente nnannyini z’ayingiza omwaka ogumu. Ku muwendo gwe bafunye batoolako ssente za myezi esatu. Ekibakoza kino bakitwala nti lye bbanga nnannyini nju lyayinza okumala nga tafunye mupangisa ku nnyumba ze. Ssente z’emyezi omwenda eziba zisigadde, babalirira ebitundu 22 ku 100 ne bazitoolako.

Zino bazitwala nti nnannyini yazeeyambisa mu bintu ng’okusasula amasannyalaze, amazzi, ebyokwerinda n’ebyetaago ebirala. Olwo omuwendo gwe babeera basigazzaawo, bakubisaamu ebitundu mukaaga ku 100, omuwendo oguvaamu gwe musolo gw’olina okusasula buli mwaka.

Okugeza olina emizigo 10 nga buli gumu ogupangisa emitwalo 10 omwezi. Omwaka oyingiza 12,000,000/-. Bwe baba bakubalirira batoolako ssente za myezi esatu olwo ne bakitwala nti oyingiza 9,000,000/-. Batoola ebitundu 22 ku buli 100 ku 9,000,000/- ne bamanya nti z’okozesa mu kukuuma ennyumba. Zino zibeera 1,980,000/-.

Guno omuwendo bagutoola ku bukadde omwenda ne basigazaawo 7,020,000/- ze balina okugerekerako omusolo. Babala ebitundu 6 ku buli 100 eza 7,020,000/- ne bazigulekera nga z’olina okusasula omwaka, era zibeera 421,2000/-. Bwe babeera babala ennyumba zonna nga tebafuddeyo oba zirimu abapangisa oba tebannayingira kasita zibeera z’abapangisa. Ssente zino zigerekebwa nga za kumala emyaka etaano.

ENNYUMBA ZA BIZINENSI Muno mugwamu zi akeedi n’ennyumba za bizinensi endala. Kyokka zino bwe baba bagereka, obutafaanana na nnyumba ezisulwamu, wano ku ssente z’oyingiza mu mwaka batoolako emyezi ena mu kifo kyesatu. Bwe kituuka mu kugereka ssente z’oyingiza mu myezi ena egiba gisigaddewo, babalirira ebitundu 40 ku 100 mu kifo ky’ebitundu 22 eziri ku nnyumba ezisulwamu. Ekibakozesa kino bakimanyi nti bannannyini mayumba basaasaanya ssente nnyingi ku bintu ng’amasannyalaze n’ebyokwerinda.

Okugeza, bw’obeera n’ennyumba z’amaduuka 5, nga buli limu likusasula 200,000/- omwezi obeera oyingiza 1,000,000/- omwezi mu mayumba gonna. Babala nti omwaka oyingiza obukadde 12. Kuno kwe batoola emyezi ena n’osigazaawo emyezi munaana kwe balina okusinziira nga bagereka. Bakitwala nti oyingiza obukadde 8,000,000/-. Babala ebitundu 40 ez’obukadde omunaana ne bafunamu 3,200,000/-. Zino ze ssente ze batoola ku bukadde omunaana ne basigazaawo 4,800,000/-. Bakubisa ebitundu 6 ku 100 eza 4,800,000/- ne bafunamu 288,000/- era nga zino zooteekeddwa okusasula buli mwaka. Ennyumba z’amaduuka omutannayingirwa bapangisa nazo zibalibwa ssente nnannyini z’asobola okufunamu ne bazigatta ku zirimu abapangisa.

BW’OBA TOMATIDDE OSOBOLA OKWEKUBIRA ENDUULU Asuman Basalirwa, ssentebe wa kkooti ya Valuation Court eya KCCA evunaanyizibwa okuwulira okwemulugunya kw’abantu ku ssente eziba zibagerekeddwa mu Kampala yagambye nti omuntu bw’abatwalira okwemulugunya batuula ne basalawo okuzikendeezaako, okuzongerako oba okuzirekerayo.

Nnannyini nnyumba oba ekizimbe alina okutwala okwemulugunya ku kitebe kya KCCA ku City Hall n’abuuza omuwandiisi wa Valuation Court. lBamuwa ebbaluwa gye bayita Objection Form gy’alina okujjuza ng’ataddemu ebimukwatako ng’amannya ge awamu n’ebikwata ku nnyumba ye.

Kkooti eteekawo olunaku kwe bawuliriza omusango, era ng’omuwaabi n’oludda lwa KCCA balina okubeerawo ne banyonnyola ensonga.

More From The Author

Emboozi z’omuwandiisi endala

Emboozi endala

Linda 220x290

Paasita Serebe aleppuka na bbanja...

OMUSUMBA w’Abalokole Bp. Stuart Serebe owa Christian Heritage Church esangibwa e Mbuya yattulukuse entuuyo nga...

Anita 220x290

Bebe Cool aleese amaanyi: Atuusizza...

OMUYIMBI Bebe Cool aleese amaanyi!, Nga yaakamala okutuusa kapyata ekika kya Land Cruiser V.* ZX Model 2019 gy’agamba...

Annotation20190719080947 220x290

Bukedde TV Livestream: Ekyenkya...

Bukedde TV Livestream: Ekyenkya

Massagebeingdonewebuse 220x290

By'olina okutunuulira nga tonnakola...

Nakola masaagi ne ntemwako okugulu era ntambulira mu kagaali - Dr. Karuhanga

Omukubayizingalikobyanyonyolawebuse 220x290

Abawala abazaddeko mubazze mu masomero...

Abawala abazaddeko okudda mu masomero kyakuyigiriza abalala obutakola nsobi n'okubudaabuda abafunye obuzibu bwe...