TOP

Nkurunziza akulaga bw’afunye mu Ssekkokko

By Herbert Musoke

Added 10th July 2017

“Okumanya ssekkokko zifuna, ku Ssekukkulu y’omwaka oguwedde nalina ssekkokko 1,300 ne ntundako 200 ku 70,000/- buli emu ne nfuna obukadde 14, Nkurunziza bw’agamba.

Ssekokko1 703x422

Nkurunziza ng’alaga ezimu ku ssekkokko z’alunda.

KKAMPUNI ya Vision Group efulumya Bukedde, ekwataganye ne bbanka ya DFCU, ekitebe kya Budaaki mu Uganda ne kkampuni y’ennyonyi eya KLM okunoonya omulimi n’omulunzi asinga mu Uganda omwaka gwa 2017.

Abanaavuganya mu mpaka zino bajja kutuweereza amannya gaabwe ku omulimiasinga@newvision.co.ug oba 0752628931 tubatuukirire tubawandiikeko buli Mmande.

HERBERR MUSOKE leero awandiise ku Wilson Nkurunziza ng’akulaga enegri gy’ofuna mu kulunda ssekkokko n’ozifunamu.

SSEKKOKKO kimu ku binyonyi ebisobola okuvaamu ssente kyokka abamu tebafaayo kuzirunda na kumanya bizikwatako. Ate abalala bazitya nga balowooza nti zitawaanya.

Ebyo Wilson Nkurunziza, 45, bye yasooka okuvaako n’akkiriza nti kisoboka okulunda ssekkokko era n’ozifunamu.

Azirundira ku kyalo Lwensama-Kasambya mu disitulikiti y’e Mubende.

W’osomera bino alina Ssekkokko ezisoba mu 1,500 era baamukazaako lya Mw. Ssekkokko! “Okumanya ssekkokko zifuna, ku Ssekukkulu y’omwaka oguwedde nalina ssekkokko 1,300 ne ntundako 200 ku 70,000/- buli emu ne nfuna obukadde 14, Nkurunziza bw’agamba.

ENTANDIKWA

Nga sinnatandika kulunda ssekkokko, nali ddereeva wa sipensulo, wabula guno si mulimu mwangu kuba gukumalako obudde obubeera ne famire yo ate ne gukuwa ssente ntono ezitasobola na kuweerera baana mu masomero malungi.

Olunaku lumu mu 2012, owooluganda lwange eyali omulunzi w’enkoko yampa amagezi okuyingira obulunzi bw’enkoko.

Nzijukira nasalawo omulundi gumu okuyingira obulunzi mu bujjuvu era nga mikwano gyange egimu gyasooka kulowooza nti nsaaga bwe nabategeeza ku nteekateeka zange ez’okuwummula sipensulo ntandike okulunda ssekkokko mu kifo ky’enkoko abasinga ze balunda.

Natandika ne yiika emu gye nagula mu ssente ze nali ntereka nga ndi ne muganda wange Jonathan Nkurunziza eyazimba ennyumba ya bisenge bibiri ku ttaka lye twagula erya yiika emu ku 750,000/- mu ntandikwa ya 2012.

Ettaka erya yiika 50 lye nnina kati nzize ndigula mpola ku baliraanwa bange ku ssente entono.

Natandikira ku yiika emu era nasooka kusula mu kisenge ekimu kw’ebyo ebibiri muganda wange bye yali azimbye. Mu mwaka gwe gumu nagula ssekkokko bbiri (enkazi n’empanga) ku 80,000/- okutandika faamu kati eri mu ssekkokko 1,500.

Ekirungi muganda wange yalina omulimu omulala e Fort Portal era ekisenge kye yavaamu, mwe mwazaalibwa bizinensi yange kati gye mbalirira okuzitowa obukadde obusoba mu 100 nga zino ze zizze zizaala era ng’olwalula olwasooka nafuna obuto 12.

Okutandika okulunda Ssekkokko

l Omuntu yenna ayagala okulunda ssekkokko, olina okubeera omuyiiya n’okutetenkanyiza omulimu gwo osobole okugukola mu ngeri ey’enjawulo okuva ku bantu b’osanze bagukola.

l Natandika okulunda ssekkokko nga nsazeewo kukikola nga bizinensi era wadde abalala abazirunda bazita ne zitambula okwenoonyeza ebyokulya, nze nziriisa okuzifunamu ekiwera n’obutakweka magi gaazo.

l Wabula ekisinga, wadde olina ssente, kakasa nti osooka kufuna magezi na kumanya kw’ekyo ky’ogenda okukola. Abantu ensobi gye bakola kwe kuyingira omulimu olw’ekinyumu n’okucamuukirira olw’okuba bakusomeddemu n’olaba nga kikola.

l Okulunda ssekkokko kikwetaagisa okuba ng’ossaamu obudde n’okubeera omwegendereza ku buli ky’olaba. Kitegeeza nti olina okwenyigira butereevu mu bizinensi. l Funa omuntu alina obwagazi mu kulunda n’okukuuma obulungi ebitabo. Bino bye binnyambye okukulaakulana okuva ku bbiri ze natandika nazo okutuuka ku 1,500 ze nnina kati.

l Omutindo n’obungi bw’emmere, amazzi, ebikozesebwa, enkola z’ossaawo okutangira n’okulwanyisa obulwadde byonna bikulu mu mulimu gw’okulunda.

l Tandika na kitono wabula obeere n’enteekateeka y’okugaziwa kuba okuddukanya bizinensi ennene kikutwalako kumpi ebitundu 60 ku 100 ku ssente z’oyingiza. We natuukira mu 2016, nalina ssekkokko 1,300, nga ssinga buli emu ngitunda 70,000/- kitegeeza mbeera nfuna obukadde 91 bw’ogattako ettaka n’ebirala, faamu yange ebeera ezitowa obukadde obusoba mu 100.

ENDABIRIRA yaazo

Ssekkokko zeetaaga okutambula n’okulya omuddo. Noolwekyo nasooka ne nsiba olukomera ku faamu yange, okusimba omuddo n’emiti ssekkokko mwe zeewogoma akasana. Zeetaaga okufiibwako, naddala nga nto.

Enkulu nziriisa emirundi ebiri oba esatu gyokka olunaku ate olw’eggulo ne nzita ne zifuluma okulya omuddo. Nziriisa mmere ya nkoko gye nteeka mu biriirwamu ebirungi n’okuziwa amazzi.

Wabula emmere ya ssekkokko erina okubeeramu ekirungo ekizimba omubiri ebitundu 24 ku 100, ebigumya amagumba 2 ku 100, ate phosphorus 0.9 ku 100. Ssekkokko zeetaaga ekifo kya ffuuti 6 ku 6 kyokka.

Okuzitangira okubula sizireka kutaayaaya.

Ebiyumba mbissaamu obukuta ne nnyongerako omusenyu oba ettaka lya malamu omulungi kuba ssekkokko zisobola okubojja obukuta ne zibumira ate nga buzitta.

Ssekkokko ento zeetaaga ebbugumu ng’obukoko obuto. Mu ntandikwa nkozesa ttaala ya mukono kyokka oluusi nkozesa ssigiri.

Amagi Ssekkokko etandika okubiika wakati w’emyezi 6 ne 8 okumala wiiki 24 (gy’emyezi etaano).

Ssinga obeera olabirira bulungi esobola okubiika amagi agali wakati wa 60 ne 100 mu bbanga eryo. Ssekkokko esinga kubiika lwaggulo era esobola okwalula amagi gaayo okutuuka ku bwana 15 mu lwalula lumu ng’egatuulako okumala ennaku 28.

Ssekkokko ng’etandika okubiika wabaawo okusoomoozebwa kuba mu butonde bwazo tezaagala muntu yenna kumanya weebiika.

Wabula nze naziteekateeka era nazikolera we zibiikira okwanguyirwa okuzirondoola. Wabula wadde nga ssekkokko esobola okwalula amagi, enkyukakyuka ezze mu tekinologiya, omulunzi asobola okukozesa ebyuma.

Mu Uganda abalina ebyuma ebyaluza amagi ga ssekkokko basasuza wakati wa 250/- ne 500/- okwaluza buli ggi. Wabula ggwe ayaluza n’ekyuma olina okutegeka bbuluuda w’olina okutuusiza ssekkokko ento.

Endabirira ya sse kkokko ento Okuva ku lunaku lumu okutuuka ku wiiki nnya, olina okulabirira ssekkokko zo zino ento n’obwegendereza nga bw’olaba obukoko obuto kuba wano we businga okufiira.

Okwawukana n’enkoko, ssekkokko zeetaaga ebbanga ddeneko. Wano nawo osobola okukozesa essigiri, ensuwa, ettaala y’omukono oba balubu z’amasannyalaze okubiwa ebbugumu lye zeetaaga kuba tezibeera na maama waazo kuzibugumya.

Okuddukanya ffaamu Nnina abakozi 5 ababeera ku ffaamu essaawa yonna nga bano bayambako okutabula emmere, okuziwa amazzi, okuzeekebejja okukakasa nti ziri mu mbeera nnungi, okuyonja ekiyumba n’emirimu emirala egibeerawo nga basasulwa wakati wa 80,000/- ne 200,000/- omwezi okusinziira ku bumanyi n’ebbanga ly’amazeewo.

Wabula wadde nga nnina abakozi nange neenyigiramu okukakasa nga mbalondoola basobole okukola ekituufu kye njagala n’okukakasa nti ffaamu yange eddukanyizibwa mu ngeri entuufu.

Okusoomoozebwa

Ssekkokko zeetaaga wagazi nga bw’olaba sayizi yaazo noolwekyo si kyangu kya kulunda ssekkokko nnyingi bw’obeera tolina ttaka ggazi.

Okwaluza n’okukuza ssekkokko mulimu ogwetaagisa obwegendereza kyokka nga n’akatale kaazo kakyali katono olw’abantu obutamanya bulungi nfumba yaazo.

Abakozi nakwo kusoomoozebwa kwa maanyi kuba abamu bafukuutirirwa ebigambo ne badduka ate abalala batwalibwa abalunzi abalala ate ng’abavubuka abasinga tebaagala kukola ku ffaamu.

Amazzi gabadde kusoomooza ku ffaamu yange kuba ssekkokko zeetaaga amazzi ate nga mbadde sirina bulungi mazzi okutuusa lwe nagula ttanka.

Engeri gye nnyamba ekitundu Ffaamu yange mu kiseera kino ssomero eri abalunzi ab’enjawulo abaagala okuyiga okulunda ssekkokko kuba zibadde tezirundibwa bangi.

Famire

Ekimu ku biruubirirwa byange, kwe kussaawo ekintu ekivaamu ssente ezisobola okuyimirizaawo famire yange n’abazzukulu abalijja.

Noolwekyo buli kye nkola nkikola n’aba famire yange nga ntandika ne mukyala wange Teopista Namuddu abadde empagi yange luwaga okuva ku ntandikwa,” Nkurunziza bw’amaliriza.

Mukyala we Namuddu agamba nti, ng’omukyala yalina okuyamba bba okubaako ky’atandika ekisobola okubayimirizaawo era okuyingira obulunzi bwa ssekkokko kyamusanyusa era akikola n’okwagala.

“Buli kikolebwa ku ffaamu eno tusooka kukikubaganyaako birowoozo nga famire kuba tugiddukanya ffenna.

Mu ngeri y’emu n’abaana baffe bonna tubatendese bulungi okulabirira ssekkokko nga ne bwe tubeera tuliko we tulaze basobola okuzirabirira ne zibeera bulungi ddala”, Namuddu bw’agamba.

Ennyingiza Nnina ssekkokko 400 enkazi nga ku zino 100 zibiika era zimpa amagi 100 buli lunaku. Kino kitegeeza nti nfuna amagi 3,000 omwezi.

Gano bwe mbeera wa kugatunda buli limu lya 1,000/- ne kitegeeza nti nfuna 3,000,000/- mu mwezi okuva mu magi ate ng’akatale weekali. Nsaasaanya 1,500,000/- okulabirira ssekkokko ku ffaamu okuli n’okusasula abakozi bange olwo ne nsigazaawo 1,500,000/- okuva mu magi gokka.

Amagi nsinga kugaguza balunzi abaagala nabo okutandika ffaamu za ssekkokko. Sitera kutunda ssekkokko wabula lwe ntunda nzitunda mu bungi kuba nneetaaga ssente eziwera nsobole okugaziya ffaamu yange.

Ssekkokko emu ngitunda wakati wa 80,000/- ne 150,000/- eri ayagala okulya ate abaagala okulunda ebbiri (ppeya) nzitunda wakati wa 160,000/- ne 200,000/- okusinziira ku bukulu bwazo.

Ng’oggyeeko okutunda bye nnunda, nfuna ssente mu kusomesa abalimi abalala abajja ku ffaamu yange okufuna amagezi g’okulunda n’okufuna mu ssekkokko nga buli omu mmusasuza 20,000/-.

Buli mwezi waakiri nfuna abantu 20 abazze okusoma ne kitegeeza nti nfuna 400,000/- buli mwezi.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

More From The Author

Emboozi z’omuwandiisi endala

Emboozi endala

Lob2 220x290

Omukuumi attiddwa n’asattiza ab’ebyokwerinda...

Omukuumi attiddwa n’asattiza ab’ebyokwerinda

Ndo1 220x290

Omusawo asimattuse okugajambulwa...

Omusawo asimattuse okugajambulwa

Gub1 220x290

Balwanidde tikiti z’Omutujju

Balwanidde tikiti z’Omutujju

Web3 220x290

Bobi, wasigazzaamu ku doola ompeeyo?...

Bobi, wasigazzaamu ku doola ompeeyo?

Tub1 220x290

Hoo...ataakulaba

Hoo...ataakulaba