TOP
  • Home
  • Ssenga
  • Okukyalira ensiko kuwa omukazi ebbeetu okwesalirawo ku by’okwegatta

Okukyalira ensiko kuwa omukazi ebbeetu okwesalirawo ku by’okwegatta

By Musasi wa Bukedde

Added 11th February 2020

Kukolebwa n’okuyamba mu by’okuzaala. Okukyalira ensiko kwongera omukazi obuyinza okwesalirawo ku by’okwegatta, bw’aba tayagala, asobola okuzinga obuntu obwo ne buggala ekkubo.

Nsiiko1 703x422

Omukadde ng’anoga ekibwankulata. Kyanguya abalongo.

 Kukolebwa n’okuyamba mu by’okuzaala. Okukyalira ensiko kwongera omukazi obuyinza okwesalirawo ku by’okwegatta, bw’aba tayagala, asobola okuzinga obuntu obwo ne buggala ekkubo.

Ku bino abantu abamu kwe basinziira okugamba nti bwe bakyalira ensiko baba bafunye geeti eziggala ebisenge byabwe ate nga mu Buganda abasajja era bakuutirwa nnyo obutaba nga nkoko, obutamala gatomera butomezi, basooke bakonkone ku geeti babakkirize bayingire nga kye babakuutira bwe butakaka mukazi wabula bazannyire ku geeti okutuusa nga nnyiniyo yeetegese bulungi n’abaggulira ne bayingira.

Noolwekyo eno ngeri ekugira okukaka omukyala nti ne bw’aba mukyalawo era sooka okonkone okkirizibwe okuyingira.

EDDAGALA ERIKOZESEBWA TERIVAAKO NDWADDE Ye Marian Roster ne munne Lisa mu kunoonyereza kwabwe kwe baatuuma: Rwandan Female Genital Elongation of the Labia Minora and the use of Local Botanical Species baajungulula ebigambibwa nti emiddo egikozesebwa mu kukyalira ensiko givaako endwadde mu bitundu by’ekyama bwe baanokolayo emiddo ebiri egikozesebwa mu Rwanda omuli ettengotengo (solanum aculeastrum Dunal) ne ssere (Bidens Pilosa) ne balaga nga ssaayansi bwe yaginoonyerezaako edda n’agizuulamu ebirungo ebiyamba ku ndwadde.

Abanoonyereza bonna bawa amagezi okwongera okunoonyereza noolwekyo minisita nga tannakola kusalawo kwe yasazeewo asaana asseewo okunoonyereza ku mpisa eno n’ebigendererwa abaagitandika bye baalina n’emigaso gyayo.

Ekirala empisa eno nga bwe yayambanga abasajja okwawula omwana ku mukazi atuuse obufumbo, bannyiniyo basobola okulowooza ku ky’okulinnyisa emyaka kw’etandika okukolebwa okutuukana n’ekiriwo kaakati.

Ekirungi ky’empisa y’okukyalira ensiko kwe kuba nti bombi omusajja n’omukazi ebawa essanyu mu kaboozi. Essanyu ly’omukazi liva mu kuba nti abalongo babasika okuva ku kakukufa ate nga kano ke kafo akajjudde obuswandi.

Kale buli musajja lw’akwata ku mitunsi gino mu ngeri yonna; ka ebeere ya kuweweeta, kugirigiitiriza oba okugisuna aba yeenkana n’akutte ku kakukufa kennyini. Era okubatigiinya obulungi, kituusa n’omukazi ku ntikko nga n’enkasi teyingidde mu bbakuli. Eno y’ensonga eya mangu ereeta empisa y’okukyalira ensiko okuba eηηanzi.

Naye abakugu ensonga eno baagyongeddeko endala nti ebbugumu emitunsi gye liwa ebbakuli eno ligiyamba okubeera nga etotobadde n’oluzzizzi olulimu ebirungo by’obutonde ng’amalusu mu kamwa, obusobozesa oluzzizzi luno okulwanyisa obuwuka obuyinza okusooba ne bwevumbika mu bbakuli eno ssinga omukazi abadde atudde awatali wayonjo bulungi.

Era okutotobala kuno okuva ku balongo, kuyamba ku bbakuli obutanuubuka ssinga wabaawo okunyumya akaboozi akamangu ng’omukazi tebamaze kumuteeka mu muudu.

Bino bye biri mu kunoonyereza okwakoleddwa bannassaayansi abaakuliddwa Carolyn M Audet mu Yunivasite y’e Vanderbilt mu America ne babifulumiza mu katabo kaabwe akali ne ku mutimbagano akayitibwa “Culture Health and Sexuality” wansi w’omutwe ogugamba nti

Understanding Intra-viginal and Labia minora Elongation Practices among women heads- of households in Zambezia Province, Mozambique.”

Abakugu bano baagambye nti okukyalira ensiko kuyamba okukuuma ebbugumu mu bukyala; ekintu abasajja kye baagala ennyo mu bbakuli z’abakazi ekibaleetera okuzisoweka munda okutuuka okwagala okwabya abakazi enseke.

So ng’ate bo abakazi tebanyumirwa nnyo bya kugenda nnyo munda, baagala kubatakula awo ku kakukufa okusibuka abalongo.

Kati abalongo bano we bayambira okukamala, kubanga omusajja bw’aba yeeyuna munda nga bw’afuluma, abalongo bagejja ne bakwata enkasi, era ne baweereza n’obubaka eri akakukufa olwo omukazi n’amalamu akagoba.

Okukyalira ensiko tekukosa mukazi - Basawo 

ABASAWO abakugu baanukudde minisita Mutuuzo ku ky’okukyalira ensiko, ne bategeeza nti tekirina bulabe bwonna eri omukyala.

Dr. Adam Kimala, omusawo omulongoosa ku ddwaaliro lya Kampala Hospital e Kololo; Ensonga y’abakyala okukyalira ensiko mu byobulamu terina weekoseza mukyala wonna.

 r imala Dr. Kimala

 

 

Tugezezzaako okukinoonyerezaako ne tukizuula nti tewali bulabe bwonna bukirimu. Kino kyama kya bakyala, kubanga tekyetaagisa kusala wadde okufumita ekintu kyonna nti kibakosa, balina eddagala ly’emiddo lye bakozesa erigonza omubiri ogwo gwe basika ne gusobola okweyongerako.

Ate mu buwangwa bw’Abaganda, bw’oba tolina balongo nga tewakyalira nsiko, ne munno akunyooma takuwa kitiibwa oba mukyala atatuukiridde.

Obuntu obwo bwe basika, busumulula ebirowoozo by’omwami n’omukyala era ne bukuuma obufumbo nga bulimu essanyu.

Abaganda mu lulimi lwabwe babuyita nziji eziggalawo, era bwoba tobulina bakutwala ng’ennyumba etali nzigale nti oli kyangaala.

Dr. Sam Kalibbala, musawo mu ddwaaliro e Mengo; Ensiko abakyala gye bakyalira terina kyekosa mukyala, wabula ebayamba okufuna obwagazi bw’omukwano okwegatta n’abaagalwa baabwe mu ssanyu.

 r alibbala Dr. Kalibbala.

 

 

Minisita waffe Mutuuzo yapapidde ebigambo, yagasse okukomolwa kw’abakyala n’okukyalira ensiko sso nga byanjawulo era tebikwatagana. Okukyalira ensiko tekuliimu kulumya nga bweguli ku kukomola abakyala.

Ffe abasawo twandibadde twalaba dda obuzibu obwo era nga tulabudde abantu, naye ensiko terina buzibu, minisita ave ku buwangwa bw’abantu.

‘Tuddirize ku myaka gy’okukyalira ensiko’

SSENGA Nassaka, abuulirira abafumbo; Okukyalira ensiko tekirina bulabe, era minisita yandibadde akireeta mu ngeri ndala ssi yakugamba nti kyabulabe.

Ekireeta buzibu, abaana babadde batandika nga bakyali bato ku myaka nga 9, Sso ng’okukyalira ensiko kuno kwongeza obuwoomi oba obwagazi bw’omukyala okwegatta mu by’omukwano.

 assaka Nassaka

 

Kale abaana bano mu kikolwa ky’okukyalira ensiko, obwagazi bwabwe bulinnya, bw’awuliriza engalo za munne nga zimusika atandika okufumiitiriza n’okufuna ebirowoozo n’okusikirizibwa okwegatta, ekintu ekireetedde abaana abawala okwonooneka ku myaka emito.

Ekyetaagisa kwe kwongerayo ku bbanga omwana ly’atandikirako okukyalira ensiko, waakiri atandikire ku myaka nga 14.

Abamu batya nti omwana bw’agenda mu nsonga abalongo tebakula ekitali kituufu. Ne bw’oba ogenzeemu kasita oba nga tolina musajja gweweegatta naye busigala bukula kyenkanyi ng’oli atannaweza myaka 10. ‘

 

bantu. Kukolebwa n’okuyamba mu by’okuzaala. Okukyalira ensiko kwongera omukazi obuyinza okwesalirawo ku by’okwegatta, bw’aba tayagala, asobola okuzinga obuntu obwo ne buggala ekkubo. Ku bino abantu abamu kwe basinziira okugamba nti bwe bakyalira ensiko baba bafunye geeti eziggala ebisenge byabwe ate nga mu Buganda abasajja era bakuutirwa nnyo obutaba nga nkoko, obutamala gatomera butomezi, basooke bakonkone ku geeti babakkirize bayingire nga kye babakuutira bwe butakaka mukazi wabula bazannyire ku geeti okutuusa nga nnyiniyo yeetegese bulungi n’abaggulira ne bayingira. Noolwekyo eno ngeri ekugira okukaka omukyala nti ne bw’aba mukyalawo era sooka okonkone okkirizibwe okuyingira. EDDAGALA ERIKOZESEBWA TERIVAAKO NDWADDE Ye Marian Roster ne munne Lisa mu kunoonyereza kwabwe kwe baatuuma: Rwandan Female Genital Elongation of the Labia Minora and the use of Local Botanical Species baajungulula ebigambibwa nti emiddo egikozesebwa mu kukyalira ensiko givaako endwadde mu bitundu by’ekyama bwe baanokolayo emiddo ebiri egikozesebwa mu Rwanda omuli ettengotengo (solanum aculeastrum Dunal) ne ssere (Bidens Pilosa) ne balaga nga ssaayansi bwe yaginoonyerezaako edda n’agizuulamu ebirungo ebiyamba ku ndwadde. Abanoonyereza bonna bawa amagezi okwongera okunoonyereza noolwekyo minisita nga tannakola kusalawo kwe yasazeewo asaana asseewo okunoonyereza ku mpisa eno n’ebigendererwa abaagitandika bye baalina n’emigaso gyayo. Ekirala empisa eno nga bwe yayambanga abasajja okwawula omwana ku mukazi atuuse obufumbo, bannyiniyo basobola okulowooza ku ky’okulinnyisa emyaka kw’etandika okukolebwa okutuukana n’ekiriwo kaakati. Ekirungi ky’empisa y’okukyalira ensiko kwe kuba nti bombi omusajja n’omukazi ebawa essanyu mu kaboozi. Essanyu ly’omukazi liva mu kuba nti abalongo babasika okuva ku kakukufa ate nga kano ke kafo akajjudde obuswandi. Kale buli musajja lw’akwata ku mitunsi gino mu ngeri yonna; ka ebeere ya kuweweeta, kugirigiitiriza oba okugisuna aba yeenkana n’akutte ku kakukufa kennyini. Era okubatigiinya obulungi, kituusa n’omukazi ku ntikko nga n’enkasi teyingidde mu bbakuli. Eno y’ensonga eya mangu ereeta empisa y’okukyalira ensiko okuba eηηanzi. Naye abakugu ensonga eno baagyongeddeko endala nti ebbugumu emitunsi gye liwa ebbakuli eno ligiyamba okubeera nga etotobadde n’oluzzizzi olulimu ebirungo by’obutonde ng’amalusu mu kamwa, obusobozesa oluzzizzi luno okulwanyisa obuwuka obuyinza okusooba ne bwevumbika mu bbakuli eno ssinga omukazi abadde atudde awatali wayonjo bulungi. Era okutotobala kuno okuva ku balongo, kuyamba ku bbakuli obutanuubuka ssinga wabaawo okunyumya akaboozi akamangu ng’omukazi tebamaze kumuteeka mu muudu. Bino bye biri mu kunoonyereza okwakoleddwa bannassaayansi abaakuliddwa Carolyn M Audet mu Yunivasite y’e Vanderbilt mu America ne babifulumiza mu katabo kaabwe akali ne ku mutimbagano akayitibwa “Culture Health and Sexuality” wansi w’omutwe ogugamba nti: Understanding Intra-viginal and Labia minora Elongation Practices among women heads- of households in Zambezia Province, Mozambique.” Abakugu bano baagambye nti okukyalira ensiko kuyamba okukuuma ebbugumu mu bukyala; ekintu abasajja kye baagala ennyo mu bbakuli z’abakazi ekibaleetera okuzisoweka munda okutuuka okwagala okwabya abakazi enseke. So ng’ate bo abakazi tebanyumirwa nnyo bya kugenda nnyo munda, baagala kubatakula awo ku kakukufa okusibuka abalongo. Kati abalongo bano we bayambira okukamala, kubanga omusajja bw’aba yeeyuna munda nga bw’afuluma, abalongo bagejja ne bakwata enkasi, era ne baweereza n’obubaka eri akakukufa olwo omukazi n’amalamu akagoba. Ssenga Lwakubiri February 11, 2020 Bukedde 1 3 ‘Okukyalira ensiko kuwa omukazi ebbeetu okwesalirawo ku by’okwegatta’ ABASAWO abakugu baanukudde minisita Mutuuzo ku ky’okukyalira ensiko, ne bategeeza nti tekirina bulabe bwonna eri omukyala. Dr. Adam Kimala, omusawo omulongoosa ku ddwaaliro lya Kampala Hospital e Kololo; Ensonga y’abakyala okukyalira ensiko mu byobulamu terina weekoseza mukyala wonna. Tugezezzaako okukinoonyerezaako ne tukizuula nti tewali bulabe bwonna bukirimu. Kino kyama kya bakyala, kubanga tekyetaagisa kusala wadde okufumita ekintu kyonna nti kibakosa, balina eddagala ly’emiddo lye bakozesa erigonza omubiri ogwo gwe basika ne gusobola okweyongerako. Ate mu buwangwa bw’Abaganda, bw’oba tolina balongo nga tewakyalira nsiko, ne munno akunyooma takuwa kitiibwa oba mukyala atatuukiridde. Obuntu obwo bwe basika, busumulula ebirowoozo by’omwami n’omukyala era ne bukuuma obufumbo nga bulimu essanyu. Abaganda mu lulimi lwabwe babuyita nziji eziggalawo, era bwoba tobulina bakutwala ng’ennyumba etali nzigale nti oli kyangaala. Dr. Sam Kalibbala, musawo mu ddwaaliro e Mengo; Ensiko abakyala gye bakyalira terina kyekosa mukyala, wabula ebayamba okufuna obwagazi bw’omukwano okwegatta n’abaagalwa baabwe mu ssanyu. Minisita waffe Mutuuzo yapapidde ebigambo, yagasse okukomolwa kw’abakyala n’okukyalira ensiko sso nga byanjawulo era tebikwatagana. Okukyalira ensiko tekuliimu kulumya nga bweguli ku kukomola abakyala. Ffe abasawo twandibadde twalaba dda obuzibu obwo era nga tulabudde abantu, naye ensiko terina buzibu, minisita ave ku buwangwa bw’abantu. Okukyalira ensiko tekukosa mukazi - Basawo SSENGA Nassaka, abuulirira abafumbo; Okukyalira ensiko tekirina bulabe, era minisita yandibadde akireeta mu ngeri ndala ssi yakugamba nti kyabulabe. Ekireeta buzibu, abaana babadde batandika nga bakyali bato ku myaka nga 9, Sso ng’okukyalira ensiko kuno kwongeza obuwoomi oba obwagazi bw’omukyala okwegatta mu by’omukwano. Kale abaana bano mu kikolwa ky’okukyalira ensiko, obwagazi bwabwe bulinnya, bw’awuliriza engalo za munne nga zimusika atandika okufumiitiriza n’okufuna ebirowoozo n’okusikirizibwa okwegatta, ekintu ekireetedde abaana abawala okwonooneka ku myaka emito. Ekyetaagisa kwe kwongerayo ku bbanga omwana ly’atandikirako okukyalira ensiko, waakiri atandikire ku myaka nga 14. Abamu batya nti omwana bw’agenda mu nsonga abalongo tebakula ekitali kituufu. Ne bw’oba ogenzeemu kasita oba nga tolina musajja gweweegatta naye busigala bukula kyenkanyi ng’oli atannaweza myaka 10. ‘Tuddirize ku myaka gy’okukyalira ensiko’ Nassaka Omukadde ng’anoga ekibwankulata. Kyanguya abalongo. Dr. Kalibbala. Dr.

More From The Author

Emboozi z’omuwandiisi endala

Emboozi endala

Muhabati 220x290

Abawanguzi ‘b‘Omuhabati ku kizinga’...

NG’EBULA ennaku mbale Bukedde TV okutwala abawagizi baayo ku bizinga e Kalangala, abantu bakyagenda mu maaso n’okwetaba...

Untitled5 220x290

Owa B2C baamunaaza olweza ne lunoga...

OMUYIMBI w’ekibiina kya B2C, Peterson Ssali amanyiddwa nga Boby Lash akuze. Okumanya akuze n’okukookolima akookolima....

Luke 220x290

Mmotoka y’abagole egudde mu mugga...

MMOTOKA ebaddemu abagole n’abooluganda lwabwe 7 egudde mu mugga abantu bataano okuli n’abagole ne bafiiramu

Employed 220x290

Akwana abawala n'ababba poliisi...

POLIISI ekutte omusajja agenda mu bbaala n’ebifo ebirala ebisanyukirwamu n’akwana abawala n’ababbako ebintu byabwe....

Sit51 220x290

UCU ne KIU balwana kuva mu kibinja...

UCU ne KIU balwana kuva mu kibinja kya University League