Ebintu ebiremesa abantu okuzimba ne bawangaalira mu mizigo

ENNAKU z’omwezi buli lwe ziyingira 20, abapangisa batandika okweraliikirira anti bamanya nti omwezi gugenze era balina okusasula omwezi oguweddeko oba omupya okusinziira ku ndagaano kwe yayingirira.

Engeri okupangisa gye kunyiga abantu abasinga, buli omu afuna ekirooto ky’okuzimba hhagamba nti luliba lumu n’azimba eyiye.

Ekibi nti abamu bamanyi n’okulagaanya ebiseera by’okuzimbiramu kyokka ne bitatuukirira.

Abakugu mu by’okuzimba balaze ebintu ebiremesa Bannayuganda okuzimba ne bawangaalira mu bupangisa ne bawa n’amagezi aganaabayamba okutuukiriza ekirooto kyabwe.

LWAKI ABANTU BALEMERERWA OKUZIMBA?

  • Seminti okulinnya Amos Lugoloobi (mubaka Ntenjeru North), Ssentebe w’akakiiko ka bajeti aka Palamenti yagambye nti mu kiseera kino seminti wa Uganda y’asinga okuba ow’obuseere mu nsi yonna. Ate ekirungo kya Clinker ekyeyambisibwa mu kukola seminti bakiggya Kenya. Kyokka okusinziira ku nteekateeka ya Gavumenti ey’omwaka gw’ebyensimbi ogujja, Clinker agenda kuyingizibwanga ng’ekintu ekiwedde okukolebwa (finished product). Kino kijja kuleetera omusolo gwa seminti okulinnya, kuba agenda kuteekebwako omusolo. Yategeezezza nti abantu bwe baba ng’akasawo ka seminti babadde bakagula 31,000/- bandyesanga nga bakaguze 35,000/- ekiyinza okubalemesa okuzimba.
  • Alok Kala, maneja wa Tororo Cement yategeezezza nti embeera gye bakoleramu y’ebawaliriza okutundira seminti ku bbeeyi eya waggulu. Yagambye nti seminti wa Uganda bamuggyako emisolo mingi nga ‘Exercise Duty’, ate nga mu nsi ezimu nga Kenya tebasasula misolo gino.
  • Amasannyalaze ga Uganda nago ga buseere. Kuno bw’ogattako ekirungo kya Clinker ekyeyambisibwa mu kukola seminti okuba nga bakiggya Kenya n’amakubo amabi beesanga nga tekyewalika okwongeza.
  • Ying. Vincent Katende owa Invests, Consultants and Contractors Limited yagambye nti mu kiseera kino seminti wa buseere ng’ate tewali ngeri azimba gy’ayinza kumwewala. Yagambye nti n’eky’okuzimba ng’omukekkereza si kirungi kubanga kikosa obuwangaazi bw’ennyumba. Yasabye wabeerewo ekikolebwa ku bintu ebikolebwa mu ggwanga kuba kyewuunyisa okuba nga seminti gwe baggya mu mawanga g’ebweru nga Pakistan ne Egypt atuuka mu Uganda ng’ali ku bbeeyi ya wansi bw’omugeraageranya n’akolebwa mu Uganda. Yawabudde abazimba nga tebalina ssente za seminti okutandika okuzimba mu mitendera. Osobola okusooka okuzimba omusingi gwokka oluvannyuma n’ogisitula okutuuka ku woolo puleeti nga bw’okung’aanya ssente okutuuka lw’ogimaliriza.
  • Ettaka lizibuwaliza abantu okuzimba. Olwokuba ng’ettaka kye kyetaago ekikulu weesanga nga buli azimba ly’olina okusooka okugula. Leero bwe gutuuse ku ba bbulooka, bakoze kinene okupaaza emiwendo gy’ettaka. Baagala nnyo okufissa ekinene ate nga n’abamu abalina ku ssente baligula ne balisalamu obulere ne baddamu okulitunda.
  • Ying. Ronald Nsubuga Balimwezo agamba nti omuntu kirungi okusooka okufuna ekifo w’ayagala okuzimba. Kino alina okukikola ne bw’aba tannaba kufuna ssente zigula poloti ng’otunuulira ebbeeyi y’ettaka, ekika ky’ettaka, obwangu bw’entambula n’obwangu bw’okufuna ebizimbisibwa.
  • Bw’omala okuzuula ekifo awali ebyetaago byo, oli wa ddembe okutandika okunoonya poloti ne bw’obeera tonnaba kuweza ssente zimala. Ekirungi nti bangi ku batunda bakkiriza okubawaako ebitundu. Bw’osasula ssente ku poloti ne basigala nga bakubanja kijja kukuzzaamu amaanyi aganoonya endala ezisigaddeyo.
  • Bwe kiba kisoboka poloti giteekemu obudde ng’oginoonya ggwe wennyini ng’okozesa abooluganda n’emikwano b’olina. Bwe kiba kigaanye tuukirira babbulooka, kyokka olumu bano oluusi bapaaza emiwendo.
  • Bw’otuuka ku nnannyini ttaka, sooka omusabe kkopi y’ekyapa enjokeseemu nga tonnaba kulowooza ku bya kusasula. Ekyapa kino kitwale mu ofiisi z’ebyettaka basobole okukakasa obutuufu bwakyo.
  • Ying. John Mulindwa owa Kibuli Construction Company yawadde amagezi abantu batandike okwettanira enkola y’okugula ettaka erya wamu bazimbeko ennyumba eza wamu mu ngeri ya esiteeti. Kino kyakukendeeza ssente buli omu z’akozesa okuzimba ekikomera ku nnyumba n’okugula ebyetaago ebirala nga okusima septic Tank, okusika amazzi n’amasannyalaze.
  • Mulindwa agamba nti abantu batono abateeka ekintu ku nnyumba olw’okuba kyetaagisa. Bangi bazimba olw’okuba balaba abalala nga bye bakola. Yagambye nti omuntu azimba kalina eyookusulamu kyokka ng’ebisenge bbulooka bazikiise bukiisi.
  • Batono abatereka ssente Ying. Balimwezo yagambye nti Bannayuganda basaasaanya ssente nnyingi ku bintu bingi ebitazza magoba. Muno mulimu okuweerera abaana mu masomero agasukkiridde okuba ag’ebbeeyi, okulabirira ab’eng’anda, okwabya ennyimbe, okuwasa embaga, okuziika n’okupangisa amayumba ag’ebbeeyi ennyo. Weesanga nga batono abasobola okutereka ssente ne babeerako kye beekolera, kuba enfuna yaabwe yeeyongera kitono. Yasabye abantu okusooka okwekubamu ttooki mu ngeri gye bafulumyamu ssente.
  • Weekwate abaku gu Newankubadde abantu abamu babatya nga beekwasa nti batwala ssente, omulimu gwabwe mukulu era bakuyamba okugoberera obulungi by’ozimba. Kirungi okusooka okufuna omupunta n’aggulawo ensalo za poloti. Emirundi egimu ebipimo ebibeera ku mpapula si bye bibeera mu kifo wennyini. Weetaaga nnyo omukubi wa pulaani okukuyamba okukulaga ekifaananyi ky’ennyumba gyoyagala.
  •  Quantitative Surveyor akuyamba okubalirira obungi bw’ebintu ne ssente z’olina okukozesa ng’ozimba. Kino kikuyamba okuzimba ennyumba ng’omanyi ssente entuufu ze weetaaga. Pulaani y’amasannyalaze n’ey’amazzi kirungi okubifuna nga tonnaba kuzimba kikuyambe obutamenya ng’ozimba.
  • Engeri y’oku funamu omuzimbi omulun gi Ying. Balimwezo agamba nti abantu bangi bakola ensobi ne balonda emikwano n’abooluganda okubazimbira. Ebimu ku bintu by’osaanidde okutunuulira mulimu okumanya ekika ky’ennyumba gy’ozimba era n’ofuna omuzimbi eyali akoze ku mulimu ogugwefanaanyiriza. Yandibadde n’obumanyirivu oba ng’akolagana n’abamanyirivu. Abazimbi abamu balina obukugu mu bintu ebyenjawulo, kyokka nga bwe kituuka mu birala si mulungi. Gezaako okumanya amaanyi ge n’obunafu we buli. Omuzimbi yenna ne bw’abeera mulungi osaana okufuna obudde okulondoola byakola. l
  • Okwewola ng’ozimba Bw’olaba ebintu bikukaluubiridde, osobola okufuna looni mu bbanka n’omaliriza ennyumba olwo ssente z’obadde otereka mpolampola n’ozisasula mu bbanka. Kino kikuyamba obutatwala kiseera kiwanvu ng’ozimba n’owona ebizibu ebiyinza okubeerawo nga enkuba okwonoona ebintu, okuwona amangu obupangisa n’ebirala. Mulindwa yawabudde nti ssente ze weewoze zirina okuba nga zikutuusa ku mutendera gw’okuyingira ennyumba. Bwe zitakumala n’osigala ng’opangisa ate nga bw’osasula looni kijja kuba tekiyamba. Ying. Balimwezo  yawabudde nti tawa muntu atalina mulimu magezi kwetantala kuzimba ng’oteebye ssente. Ekituufu kyandibadde kya kuteekawo mulimu oguleeta ssente, kuba kyangu ssente z’olina obutakumala ennyumba n’egaana okuggwa.