Ebintu by’olina okwetegereza ng’ogula poloti y’okuzimbamu

By Musasi wa Bukedde

BULI muntu afuna ssente n’atannaba kuzifuna aloota kimu kugula poloti n’okuzimba awone obupangisa.

Salo 350x210

Bya Joanita nangozi ne dennis kizito
 
Okugula poloti w’ogenda okuzimba si kibi kyokka olina okumanya ebintu by’olina okusooka okwetegereza w’ogenda okugula n’okuzimba okwewala okutuusibwako obulabe, okutawaanyizibwa n’okugisaasaanyako ssente ennyingi okugitereeza.

Abakugu bagamba nti waliwo ebintu bingi ebisobola okuvaako obulabe oba bannannyini zo okufiirwa obulamu ebisangibwa mu bibanja oba poloti ze tugula.

Kino kitegeeza nti olina okusooka okubyetegereza naddala ebifa ku nkula y’ekifo.

Ying. Moses Magala owa Magmox Consult Limited ne Alex Kalule owa Kalule Construction Uganda Limited e Nsangi balaze ebintu omuntu by’alina okuteekako essira nga tannaba kugula poloti gy’agenda okuzimbamu.

Olutobazzi : Magala agamba nti okuzimba mu lutobazzi kya bulabe eri obutonde n’obulamu bw’abantu era kimenya mateeka.

Ekisooka kitwala ssente nnyingi ng’ozimba kubanga olina okusooka okuyiwa ettaka n’amayinja ennyumba obutakkaamu, seminti agenda mungi n’oluusi nga kikwetaagisa okuteekamu emitayimbwa.

Engeri poloti gyeyibwamu ettaka, amazzi gabulwa ekkubo we gayita ne ganjaalira mu mayumba ate ebidiba bizaalirwamu ensiri ezirwaza abantu omusujja wamu n’obucaafu tebwewalika kubanga ettaka terikala.

Kati okwewala okwejjusa olw’ebizibu ebiyinza okuddirira, kyandibadde kirungi okwetegereza ennyo ekifo kino.

EMITI Ying. Moses Magala agamba nti okubeera n’emiti mu luggya kirungi nnyo kubanga girina ebirungi ntoko ng’okulyako ebibala, okukuwa ebisiikirize, okutangira kibuyaga n’okukuuma obutonde bw’ensi. Kyokka tegyetaaga kusimba kumpi n’ennyumba.

Ate bw’oba ogula poloti nga mulimu emiti eminene olina okusooka okumanya engeri gy’ogenda okugiggyamu ne ssente z’oyinza okusaasaanya kubanga kiyinza okuba eky’ebbeeyi ennyo.

Waliwo n’egy’obulabe okuliraana ennyumba egiyinza okuleeta enjatika, okumenyeka ne gikuba ennyumba n’egimu okuleeta ebiwuka ng’ebisaanyi n’ebirala.

OBUSOZI Abantu abafunye ku ssente baagala nnyo okuzimba ku busozi waggulu olw’okwagala okutambula n’omulembe. Wabula n’ebizibu bya poloti z’oku busozi ntoko. Ekisooka atalina bulungi ssente talina kuzeesimbamu.

Poloti ekika kino zeetaaga okusenda ne guleeda, omusingi gulya seminti mungi olw’okuba poloti teyenkanankana ate ennyumba bwe baba tebagisibye kunywera kibuyaga ayinza okugitwala.

Ababeera mu nsozi batera okukosebwa n’ekyeya, musisi, laddu, omuzira n’obunnyogovu. Kyokka abali wansi mu kikko bakosebwa nnyo amazzi n’ettaka erikulugguka.

AMAYINJA

Okuzimba mu kifo ekirimu amayinja nakyo kya bulabe eri obulamu bw’abantu ate kya bbeeyi nnyo.

Ekisooka luba lutalo okusima omusingi, kaabuyonjo n’ebinnya ebirala era bitwala ssente nnyingi. Era kibi n’okuzimba okumpi n’ekifo awali ekirombe mwe basima amayinja kubanga ekinnya kiyinza okubumbulukuka ennyumba n’egwamu n’oluusi okwatika bw’oba oliraanye ebirombe by’amayinja.

ENSULO

Okuzimba mu kifo ekirimu ensulo z’amazzi nakyo si kirungi kubanga gajja kukutawaanya. Ate bw’oba totegedde nti waliwo ensulo oyinza okwesanga ng’ennyumba yo egudde olw’obunnyogovu.

Ekizibu kino bw’oba okitegeddeko ng’obudde bukyali osobola okukikolako kyokka kikwetaagisa okuteekamu ssente nnyingi ng’oyiwa amayinja, enkokoto, okusiba emitayimbwa n’ebirala okutangira amazzi gano.

Kyokka okuziba ensulo zino ekyalo kiyinza okubulwa amazzi n’enzizi okukalira kubanga amazzi g’enzizi agamu gava mu nsulo.

AMAKUBO

Ying. Magala yayongeddeko nti bw’oba ogula poloti naddala nga teri kumpi n’ekkubo olina okusooka okubuuza w’oyita okutuukayo.

Ekkubo lino lirina kuba ddene nga lisobola okuyisa mmotoka naddala ng’osomba ebizimbisibwa.

Bwe lutabaawo ojja kusaasaanya ssente nnyingi kubanga ebizimbisibwa bajja kubiyiwa wala nga balina okubisomba nga bino byonna byetaaga ssente.

AMALAALO

Kino nakyo kizibu era omuntu agula poloti alina okusooka okugyetegereza obulungi. Okugula ettaka omuli amalaalo kitawaanya ng’otandise okuzimba.

Olina okuteekamu ssente okugasengula n’okufuna ekifo w’ogenda okuziika ebisigalira bino wamu n’emikolo egikolebwa nga tonnaba kugasengula.

Poloti eziriraanye ekkubo Poloti eziri okumpi n’oluguudo nnungi okugula n’okuzimbamu kubanga ennyumba bw’eba ya bizinensi kizibu okubulwa abapangisa ate n’ebbeeyi y’ennyumba ebeera waggulu.

Kyokka olina okwetegereza poloti eno nga tonnaba kugisasula.

Mu bubuga obusinga, poloti eziriraanye ekkubo zibeerako ekitundu ky’oluguudo nga tosobola kukizimbamu.

Kati omuntu ayinza okugikusiba nga tomanyi ogenda okutandika okuzimba ng’osobola kukozesaako ffuuti ntono nnyo n’ekusala.

Waliwo n’amakubo agalimu enfuufu ennyingi nga bw’oba otaddewo ennyumba y’amaka enfuufu eyinza okukutamyawo.

EMIRIMU EGIKOLERWAWO

Ng’ogula poloti, kirungi okusooka okwetegereza emirimu egikolerwa okumpi ne poloti gy’oyagala okugula.

Okugeza bwe wabaawo bbaala oyinza okutawaanyizibwa abatamiivu, ebibanda bya firimu n’emipiira oyinza okutawaanyizibwa ebireekaana n’abayaaye n’obulwa emirembe.

Kati bw’oba ozimba maka gaakusulamu kyandibadde kirungi n’ofuna awantu awasirifu.

Kati ggwe ssebo oba nnyabo ateekateeka okuzimba kyandibadde kirungi okusooka okwetegereza poloti gy’ogenda okugula nga tonnaba kusasula ssente.

Oyinza n’okusooka okwebuuza ku Bataka b’omu kitundu oba aba LC ne bakubuulira ebikwata ku ttaka oba ekibanja ky’oyagala okugula.

Sooka olirambule n’oluvannyuma ogendeyo n’omuntu gwe weesiga akuyambeko. Bw’omala okunoonyereza nti buli kimu kituufu ng’olyoka osasula ssente.

Ate bw’otuuka okuzimba ennyumba yo kyandibadde kirungi n’oyita mu mitendera ng’ofuna omukubi wa pulaani, omubazi w’ebintu by’ogenda okukozesa, okuyita ow’ebyobulamu okulambula w’ogenda okuzimba n’ebirala.

Ate bw’oba teweekakasa bulungi mu bya ssente, togula poloti egenda kukutawaanya ng’ozimba ng’awali ekikko oba olusozi n’amayinja.