OLUKWE lw’ekisinde kya Patriotic League of Uganda, okusuuza akulira oludda oluvuganya mu Palamenti Joel Ssenyonyi, n’okujaabulula amaanyi ga NUP ag’okulonda abakulembeze b’oludda oluvuganya, lwolekedde obulippo obw’amaanyi.
Omubaka Denis Namara (Buyaga West), Palamenti yamuwadde olukusa okukola ennongoosereza mu tteeka erifuga entambuza y’emirimu mu Palamenti erya Administration of Parliament Act, ng’ayagala okuteekamu obuwaayiro obulambika engeri akulira oludda oluvuganya mu Palamenti gy’agobebwa mu kifo ekyo, engeri gy’alondebwamu, n’engeri ebifo bya bassentebe b’obukiiko obukulirwa oludda oluvuganya gye balondebwamu. Namara yagambye nti, wabaddewo obwannakyemalira mu kulonda ebifo by’oludda oluvuganya mu Palamenti, ng’ebibiina ebirala ebitaafuna babaka bangi tebyebuuzibwako, ky'agamba nti kiba kikyamu mu nfuga eya demokulasiya.
Ku mulundi guno kino kirindiriddwa okulaba oba erya Namara banaaliwagira. Omubaka Richard Lumu, yagambye nti etteeka lya Namara ligendereddwaamu kunafuya ludda luvuganya, era ajja kugenda mu kakiiko aliwakanye.
Lumu agamba nti ye yali ayagala kwongera bibiina bya ludda luvuganya maanyi nga buli kibiina kiwulira nti kirowoozebwako.
Ye yali ayagala ebibiina ebivuganya byonna bironde, naye nga bironda ku bantu abasindikiddwa ekibiina ekisinga ababaka abangi mu Palamenti, kyokka ate ye Namara ayagala buli wa ludda luvuganya ayagala yeesimbewo, ate n’ababaka abatalina bibiina nabo balonde, ekintu ekikyamu ennyo, ekigenda okunafuyiza ddala oludda oluvuganya.
Wabula yakiikidde aba NUP ensingo olw’obutalaba muwaatwa gwaliwo ne badda mu kumuvuma mu kifo ky’okusalira awamu amagezi, kubanga ye yakiraba dda nga waliwo omuwaatwa NRM gw’esobola okukozesa okubanafuya.
Ate Ssaabawolereza w’oludda oluvuganya mu Palamenti, Erias Luyimbaazi Nalukoola, yagambye nti obuwaayiro obuli mu tteeka lya Namara bulaga obwannakyemalira n’obutayagala kugoberera mateeka.
Yannyonnyodde nti, akawaayiro akagamba nti etteeka bwe liyita, Ssenyonyi bamuwa emyezi esatu okufuluma, kasobola kuyita m mbeera ya bwannakyemalira kubanga mu nsi egoberera amateeka buli omu akimanyi nti etteeka terikola nga lidda mabega.
Yawadde ekyokulabirako, nti ne mu 2017, ababaka ba Palamenti bwe baayisa etteeka lya Togikwatako, ne beeteeramu akawaayiro nti ekisanja kyabwe kibeere kya myaka musanvu ate nga kitandikira ku bo, kkooti yakisazaamu kubanga etteeka abantu mwe baabalondera lyali ligamba emyaka etaano. Ne mu mbeera eno bwe kiri, kubanga Ssenyonyi yalondebwa mu tteeka ddala, ng’olina kulinda ekisanja kye ne kiggwaako,
n’okola by’oyagala.
Ate ye amyuka Pulezidenti wa D.P, Denis Mukasa Mbidde, yagambye nti etteeka lino ligendereddwaamu kuggyawo buyinza bwa bibiina bya ludda luvuganya, eky'obulabe mu nfuga eya demokulasiya. Obuyinza buno Mbidde agamba nti, ssemateeka y'abuwa abantu era enjogera agamba nti amaanyi gali mu bantu w’eva. Amaanyi g’abantu abangi, abaalonda NRM baagiwa obuyinza okukola gavumenti era teri abayambako kukikola.
Mu ngeri y’emu, aba NUP abaakwata ekyokubiri nabo bali ku buyinza bwa bantu, y’ensonga lwaki baweebwa obuyinza okulonda ebifo ebimu mu Palamenti. Yawabudde
nti, etteeka eryetaaga okukolebwa, lye ly'okulonda akulira ababaka abatalina kibiina kya byabufuzi kyonna kuba bangi ate tebalambikiddwa bulungi.
LWAKI AKULIRA OLUDDA OLUVUGANYA ALONDEBWA
Ekirowoozo ky’okulonda akulira oludda oluvuganya, kyatandikira Bungereza mu kyasa eky’e 19, okukuba ttooci mu kibiina ekiri mu buyinza. Wabula waaliwo okusika omuguwa okw’amaanyi nga mu kiseera ekyo okuwakanya gavumenti ya Kabaka w’en Bungereza kwalinga okulya mu nsi olukwe.
Kyokka demokulasiya bwe yagenda akula, kyazuulwa nti omuntu asobola okuwakanya amateeka amabi n’enkola za gavumenti, naye ng’akikolera mu mutima ogwagala eggwanga lye. Enkola eno yasaasaana mu mawanga Bungereza ge yafuga ng’amatwale nga ne Uganda mw'eri.