KOOKOLO mu baana abato kumu ku kusoomoozebwa mu by’obulamu ffamire nnyingi kwe zisanga, newankubadde ono mutono ddala bw’ogeraageranya n’oyo akwata abantu abakulu.
Eunice Atim, anyumya nti: Mu mwaka gwa 2023 omwana wange yazuulibwamu kookolo w’ensigo.
KIKI EKIREETA KOOKOLO MU BAANA
Dr. Mukama agamba nti, ng’oggyeeko kookolo mu bantu abakulu ava ku mbeera z’obulamu ezitali zimu n’embeera ebeetoolodde mwe bawangaalira, kookolo asinga mu baana tamanyiddwa bulungi nsonga kw’ava.
Bannassaayansi bakkiriza nti, okukyukakyuka kw’obutonde munda mu busimu bw’omubiri obuba bukula y’ensonga esinga okuvaako kookolo mu baana.
Yinfekisoni ezimu mu ffamire n’obulwadde bwa siriimu.
Embeera abaana ze bawangaaliramu era zino zeetegerezeddwa bulungi n’okunoonyereza kukoleddwa okutunuulira eddagala erifuuyirwa ebirime eriyinza nalyo okuvaako kookolo ono
Ebisobola okukolebwa okwewala kookolo mu baana
Dr. Mukama agamba nti, kookolo asinga mu baana tasobola kwewalibwa, wabula kisoboka okukendeeza emikisa gy’okuleeta kookolo ono, omuli; okwewala we bafuuyira ssigala, amasannyalaze agava mu bintu eby’enjawulo n’ebiragalalagala eby’obulabe.
Okuyonsa omwana ekimala n’okumuliisa emmere erimu ebirungo mu buto bwe okukendeeza emikisa gy’okufuna kookolo.
Omwana asobola okufuna ebika bya kookolo ebimu nga tannazaalibwa, okugeza ow’omu musaayi, amaaso olw’enkyukakyuka z’obusimu bw’omubiri ng’akyakula mu lubuto lwa nnyina.
Era tewali ngeri yonna yeesigika gy’osobola kwewalamu mbeera eno, wabula okugenda amangu mu ddwaaliro ng’omukyala afunye olubuto okumwekebejja n‘okubudaabuda ffamire ezimanyiddwa okubeera mu katyabaga k’okufuna kookolo.
Okubagema yinfekisoni ezibalumba buli kiseera.
Omuwendo gw’abaana abawona kookolo ono gukyali wansi; abaana wakati wa 20 ne 30 ku 100 bafa ng’obuzibu buva ku kutuuka kikeerezi mu ddwaaliro.
Okufuna okusoomoozebwa nga batandise okujjanjabibwa. Abalala balemererwa okukozesa eddagala mu butuufu nga bwe balagirwa abasawo.
Ebika bya kookolo ebitawaanya abaana
KOOKOLO w’omusaayi asinga okutawaanya abaana mu Uganda, ow’ensigo, ow’obwongo, ow’ensanjabavu n’omulala.
l Obubonero abazadde bwe basobola okulabirako kookolo mu baana, Dr. Mukama agamba nti, ekisooka kwe kukeberebwa mu bwangu kubanga wano omwana ajjanjabibwa n’awona.
l Okuzimbazimba okw’enjawulo mu bitundu by’omubiri ebitali bimu awatali nsonga okugeza; obulago, olubuto, amagulu, ekifuba n’awalala.
l Omusujja ogutawona ne yinfekisoni etawonyezebwa ddagala nga omwana ne bw’omujjanjaba otya esigala ekomawo.
l Okufuna ebinuubule ebitali bya bulijjo.
l Okuvaamu omusaayi
l Okukogga
l Okuwulira obukoowu buli kadde.
l Obulumi mu magumba n’ennyingo.
l Omutwe oguluma n’enkyukakyuka mu ndaba y’ebintu kubanga obubonero obusinga bumanyi okwefaananyiriza endwadde eza bulijjo ezitera okutawaanya abaana ng’omusujja n’okuggwaamu omusaayi