Empunda y’omwana omuwala okuva obuto emufuula omunyuvu ng’akuze
TOOLABE mulembe kukyuka abantu ne bagenda n’eby’Abazungu eby’okugezza obubina ebiyitibwa ‘Brazilian Butt Lift’ (BBL), nnazzikuno mu nkola y’Ekifirika, ng’omwana omuwala awundibwa kuva buto n’akula nga mujjuvu era n’atuuka okufumbirwa nga buli kimu akirina nga talina ky’ayaayaana kukyusa ku mubiri gwe.
Omuwala alabika obulungi. Okumuwunda, kuva buto.
TOOLABE mulembe kukyuka abantu ne bagenda n’eby’Abazungu eby’okugezza obubina ebiyitibwa ‘Brazilian Butt Lift’ (BBL), nnazzikuno mu nkola y’Ekifirika, ng’omwana omuwala awundibwa kuva buto n’akula nga mujjuvu era n’atuuka okufumbirwa nga buli kimu akirina nga talina ky’ayaayaana kukyusa ku mubiri gwe.
Brazilian Butt Lift, kigambo kya Lungereza ekifunzibwa nti BBL, abawala b’ennaku zino gye bakola ne babakolako sajale okugezza akabina. Abalala bagezza bitundu birala nga ebbeere, hipusi, ettama (ly’oku kaabuwala) kyokka era waliwo n’abayita awo ne batuuka e buziba ne baagala okugezzaayo. Naye obadde okimanyi nti omuzadde, omwana omuwala lw’azaalibwa, w’olina okutandikira okumuwunda n’akola ebbina, obunnya bw’oku mugongo, n’omuwunda ekiwato n’entumbwe era agenda okukula nga byebyo byennyini ebirina okubeera n’omuwala. Era ne mu kuvubuka, olina by’osobola okumugattako n’atuuka okufumbirwa ng’enkola z’ekizungu ez’okwongera okumulabisa
Abaagalana mu mukwano.
Wano mu Uganda, buli kitundu kirina engeri yaakyo gye kiwunda omwana omuwala era singa omuzadde azigoberera, omwana asobola atuuka okufumbirwa nga mujjuvu era nga munyuvu. Rehema Namayega, abuulirira abali mu mukwano ku kyalo Namirembe mu ggombolola y’e Kyampisi mu Mukono agamba nti mu Buganda, omwana omuwala lw’azaalibwa, otandikirawo okumuwunda mu nnyambala, entuula, entunula n’ebirala ebinaasanyusa ye kennyini, n’abamulaba. Era omuwala bamupaatiikako erinnya erya ‘sukaali’ ne bafuba okulaba nti sukaali waabwe bamukuuma bulungi bagende okumunywa mu bukulu nga taliimu kalumira. Ebimu ku bimukolebwa ku muwala kuliko; Yeekebejjebwa nga yaakazaalibwa: Omwana omuwala nga yaakazaalibwa, yeekebejjebwa mu bukyala okukakasa nti si lwazi (alina okuba ng’agguka). Abasawo
Kikulu okuzza omubiri gw’omwana kuva buto: Nnyiikira okuzza omubirigwe nga yeebase, ng’omuwumbawumba n’atasuula magulu ludda na ludda. Kino kimuyamba okukuuma ebbugumu lye ery’obutonde kuva buto nga ne mu bukulu, akula nalyo erimuyamba ng’afumbiddwa.
l Nga muto, omwana omuwala omusiba embira mu kiwato, ezimuyamba okwawula ekitundu ekya waggulu ku kya wansi era mu bukulu beebo abawala be boogerako nti balina ‘wato’ era ng’afumbiddwa.
abeera asobola okunyoola ekiwato kye ng’atuuse mu kazannyo. l Era omusiba obuwuzi
ku mikono n’amagula n’ayawula.
l Mu buto muno, era maama bw’aba azadde omwana atalina bunnya bw’oku kabina waggulu, asobola okubuwundako. Maama addira engalo ze bbiri n’anyiga obunnya
buno waggulu w’akabina ke, n’annyikiza entakera. Buno mu bukulu, buba kusanyusa
bba mu kisenge.
l Ennaaza y’omwana omuwala, eyawukana ku y’omulenzi. Omuwala tebamulwisa mu mazzi galeme kumuyingira.
Aisha Namutebi
EKYOGERO
Namayega agamba nti ekyogero bakinaaza abaana era muno mwe bassa emiddo egiwa abaana emikisa n’okubawonya endwadde. Namayega agamba nti ekyogero, kibaamu okutega omwana omuwala okwagalwa n’okwagalibwa. Emiddo egikibeeramu, gyayambanga omwana okuba n’olususu olulungi mu buto ne mu bukulu era nga talumbibwa ndwadde za nsusu.
OKUTYABA ENKU
Namayega annyonnyola nti akalombolombo kano, baakatuukangako ng’omwana omuwala asuumuuseemu era kakulu nnyo mu kuwunda omwana omuwala mu Buganda. Nazzikuno, ng’omuwala ataakikolanga, yatwalibwanga okubeera nga yeeremererwa.
Okusennya enku, kukolebwa bawala abasuumuuseeko mu myaka nga balambikibwa ba ssenga baabwe. Waabaangawo essalira ly’okusennya enku ne ziwera.
Mu bukulu ng’afumbiddwa, akalombolombo kano kayamba omuwala okubeera; 1. N’ebbugumu kuba enku ze yatyabanga, ze zivaamu abalongo abaggala ennyumba
ye n’etebeera mu kyangaala.
2. Okusanyusa bba nga bagenda mu kazannyo.
3. Mu kazannyo kennyini, abalongo banyweza ousajja era omuwala n’amiima munne akazannyo ne kanyuma.
Namayega agamba nti abawala b’ennaku zino bayaayaana nnyo okunoonya eddagala erimiima bannaabwe ne batamanya nti beegayaalira okuva buto.
Mu Buganda, entuula ku mwana omuwala kikulu. Abawala baakubirizibwanga ga balya. Kino kyayambanga abawala okusiba ebinywa by’omu kiwato era mu bukulu ne
batuuka nga bamiima. Era, kyakolanga akabina.
OKUGENDA MU NSONGA
Abaganda, omwana omuwala okugenda mu nsonga baakulinda nga mbaga era nga bamuyisa nga mugole. Baamuliisanga obutiko obubaala nga babukozezza mu ttooke omutali munnyo era ku lunaku olusooka nnyina lw’atandika ne bamubalira ennaku ze baagala amale mu nsonga. Edda baakozesanga emmuli kuba ze baazimbisanga ennyumba kyokka katiabakyakikola babala bbulooka okuva ku musingi gw’ennyumba.
Maama n’omwana batuula ne balannama, n’omulinnyako ekigere kimu nga bw’akiteeka ku kisenge ku nnyumba. Maama abala bbulooka z’ennyumba okuva ku bbiri obassatu okusinziira ku nnaku z’ayagala, omwana we amale mu nsonga. Kino kyayamba omuwala obutalwa mu nsonga era bw’akula n’afumbirwa, n’atassa bba njala ya mu kisenge.
EMMERE: Edward Kisitu agamba nti abaana abawala babawanga nNyo endaggu ezibawa amaanyi ne bakula nga bakozi.
MU ANKOLE
Mable Musimenta agamba nti mu Ankole, omwana omuwala ng’azaaliddwa, bumunaaza akaddo ka ‘nabbugira’, olweza, kafugankande ne omukunda mu nnakuezisooka nga yaakazaalibwa.
Bw’omala okunaaba lino, bamunogera ensugga y’oku kubbo ne bagiyenga okutonnyeza
mu buwala ng’eno kiwanuuzibwa nti omusajja yenna bw’akwagalako takukyawa okuggyako nga ggwe omukyaye.
Ku myaka nga 12, omuwala baamunogera eddagala ng’olutungotungo ne baluyengaokugattamu obushera mu mazzi agabuguma ne bakuwa n’onywa ekyongera okuteekateka omwana okubeera n’ag’emugga ng’akuze.
Omuwala bw’akula, baabakubirizinga okunywa obushera nga babutabuza amazzi agabuguma.
Chality Tusiime ayongerako nti obushera, kikulu nnyo ku mwana omuwala okusinga n’amata kuba go, gatera okusiba olubuto ate nga obushera bulusumulula. Amata ne Bongo nago gaaweebwanga abaana abawala nga bakula ne babeera ba ba namazzi mu bukulu. Baawanga abaana emmere egonda ng’amatooke, obummonde, n’omuzigo okugonzaemibiri n’amazzi agalimu ne gassammuka.
Era abawala mu Ankole, baweebwa Ekishamututu; ne bakula nga bamiima.